Zmiany w sprawach służebności przesyłowych – Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął
W najnowszym wyroku z dnia 2 grudnia 2025 roku (sygn. P 10/16) Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził niekonstytucyjność dotychczasowej praktyki sądowej, polegającej na uznawaniu, że przedsiębiorstwa przesyłowe lub Skarb Państwa mogły nabyć służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu w drodze zasiedzenia w okresie sprzed 3 sierpnia 2008 roku.
Tło prawne sprawy
Przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 roku, która wprowadziła do Kodeksu cywilnego instytucję służebności przesyłu (art. 3051–3054 k.c.), nie istniała ustawowa możliwość obciążenia nieruchomości prawem odpowiadającym treścią tej służebności. W praktyce sądowej przyjmowano analogiczne stosowanie przepisów o służebności gruntowej, umożliwiając przedsiębiorcom przesyłowym zasiedzenie prawa do korzystania z cudzych nieruchomości na cele przesyłowe. Trybunał uznał tę praktykę za sprzeczną z Konstytucją, gdyż brak było ustawowego uzasadnienia dla ingerencji w prawo własności (art. 64 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
Wnioski Trybunału
Trybunał podkreślił, że ingerencja w prawo własności poprzez ustanowienie trwałego prawa korzystania z cudzej nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie jednoznacznego przepisu ustawowego. Natomiast przed 3 sierpnia 2008 roku nie było podstawy ustawowej do zasiedzenia służebności przesyłu przez przedsiębiorców przesyłowych ani Skarb Państwa. W konsekwencji wcześniejsze decyzje sądów, które dopuszczały zasiedzenie tej służebności w drodze analogii, naruszały konstytucyjne gwarancje ochrony własności.
Trybunał wskazał również, że wykładnia Sądu Najwyższego, która dopuszczała zasiedzenie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, miała charakter prawotwórczy, tworząc nową instytucję prawa rzeczowego, bez ustawowej podstawy. Taka praktyka była sprzeczna z zasadą numerus clausus praw rzeczowych, zgodnie z którą nowe ograniczone prawa rzeczowe mogą powstawać wyłącznie na podstawie ustawy.
Skutki wyroku dla właścicieli nieruchomości
Trybunał jednoznacznie potwierdził, że przedsiębiorcy przesyłowi nie mogli zasiedzieć służebności przesyłu przed tą datą, ponieważ przepisy wprowadzające taką instytucję nie obowiązywały. Oznacza to, że wszelkie wcześniejsze twierdzenia przedsiębiorców, jakoby „zasiedzieli” prawo do korzystania z cudzej nieruchomości przed 2008 roku, są obecnie bezskuteczne.
Co to oznacza dla właścicieli nieruchomości?
Przedsiębiorca nie mógł zasiedzieć służebności przed 2008 rokiem. Jeśli urządzenia przesyłowe znajdują się na nieruchomości od lat 70., 80. czy 90., to czas ten nie może być wliczony do zasiedzenia. Oznacza to, że w ogromnej większości przypadków przedsiębiorca nie ma dzień dzisiejszy żadnego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, a tym samym właściciel może domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntu za okres do 10 lat wstecz (art. 224–225 k.c.) oraz uregulowania sytuacji na przyszłość poprzez ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu.
Ponadto, Przedsiębiorca, który do tej pory twierdził, że ma „zasiedziane” prawa, musi teraz zawrzeć z właścicielem umowę, albo poddać się postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem.
Wyrok TK otwiera ponadto drogę właścicielom, którzy wcześniej przegrali sprawy z powołaniem się na zasiedzenie sprzed 2008 roku, do wznowienia postępowań i dochodzenia swoich praw.